Motora Başlayanlar İçin Kısa ve Öz Tavsiyeler

Bu yazıyı senin o heyecan dolu ilk sürüşün hem de yolun devamında, ilerleyen dönemlerde yapacağın tüm yolculuklar için bir kılavuz, bir dost eli, faydalı bir pusula olsun diye kaleme aldım. Yazımızda motor sürmeye başlamadan önce seni nelerin beklediğine ve nasıl davranmak gerektiğine değineceğiz. Hazırsan okumaya başlayabilirsin. Çünkü bu serüven uzun ama bir o kadar da özgür bir hal alacak. Çünkü iki tekerlek üzerinde olmak, sadece bir yerden bir yere gitmek değil; rüzgarla, yolla ve en çok da kendinle bir olma halidir.

Motorun Özünü ve Ruhunu Anlamak

Motosiklet kullanmaya başlarken atılması gereken ilk adım, makinenin teknik detaylarından ziyade onun ruhunu ve özünü anlayabilmektir. Motor, mekanik bir bütünden fazlasıdır; o, senin zihninin yoldaki yansımasıdır.

Yola çıktığında her şeyden önce soğukkanlılığı ve sakinliği kuşanman gerekir. Eğer zihninde sakinliği yakalayamadıysan, o telaşlı ruh hali motorda sana çok büyük sıkıntılar yaşatacaktır. Yol her zaman pürüzsüz akmaz; bazen trafikte, bazen hayatın içinde “öküzlükler” diyebileceğimiz nezaketsizliklerle, hatalarla karşılaşacaksın. İşte tam o anlarda eski bir atasözünü hatırlaman gerekir: Keskin sirke küpüne zarar…

Karşı tarafın hatasına öfkeyle yaklaşmak, gidip dalaşmaya çalışmak veya atar yapmak, karşı taraftan ziyade doğrudan süren kişiye, yani sana zarar verir. Oysa bizim amacımız gürültü koparmak değil; gayet sakin ve kendi iç sükunetini koruyan bir duruşla sürüşü tamamlamaktır. Unutma, motor bir keyif aracıdır ve biz bu yoldan keyif almaya bakacağız. Gerilmeye, sıkılmaya, o saf huzuru bozmaya hiç mahal yok. Hızlı gidersin, yavaş gidersin; orası hikayenin detay kısmıdır. Asıl formül her zaman bellidir: Önce güvenlik, sonra keyif.

Gözün Gücü

Sürüş esnasında içsel dengemizi korumak kadar, fiziksel dengemizi ve dikkatimizi korumak da hayati önem taşır. Motorda ani, fevri hareketlerden kaçınmak şarttır; bunların başında da arkaya dönüp bakma hatası gelir. Arkaya bakmak sadece dikkatini dağıtmakla kalmaz, motosikletin o hassas geometri ve denge çizgisini de bozar. En nihayetinde kaçınılmaz sonla, yani düşmeyle veya bir araca çarpmayla yüzleşirsin.

Eğer arkada ne olup bittiğini merak ediyorsan, başını tamamen çevirmek yerine, motor dünyasında sıkça bahsi geçen 6 saniye kuralını uygulamalısın: Arada bir gözünün ucuyla, aynalardan arkaya bakıp hemen önüne dönmelisin. Akan trafikte hızına bağlı olarak her saniye metrelerce yol kat edersin. Sen arkana odaklandığın o tek bir saniyede bile, önündeki aracın fren yapıp yapmadığını göremezsin. Göremediğin için de o hızla gider, bir arabanın arkasına yapışırsın. Bu yüzden kural net, zihne kazınacak cinsten: Asla arkaya yoğunlaşma, daima ileriye, daima önüne bak.

Virajlarda gözün gücünü kullanmalı, daima döneceğin yere doğru bakıp oraya doğru uzamalısın. Özellikle arkasını göremediğin, sonunu kestiremediğin gizemli virajlara girerken temkinli olmak zorundasın. Karşıdan aniden bir araç gelebilir ya da o viraj bir anda ummadığın kadar keskinleşebilir. Bu yüzden böyle belirsiz anlarda hızını minimum konumda tutarak virajı almak, sürüş güvenliğin için çok daha faydalı ve bilgece bir yaklaşım olacaktır.

Yolun Tuzakları

Yol sadece araçlardan ibaret değildir; altındaki zemin de seninle sürekli konuşur. Bir motorcu olarak gözün her zaman zemindeki detayları okumalı.

Yerde bir miktar yağ lekesi veya parıltı gördüğünde kesinlikle üstünden geçmemelisin. Sadece su bile olsa, kaydırıcı etkisiyle motorun dengesini tehdit edebilir. Bu riske girmeye hiç gerek yok; ıslak veya şüpheli bir zemin gördüğümüzde ondan incelikle kaçın. Bazen ileride yolun renginin değiştiğini fark edersin; bu, su haricinde ince bir toz ya da ıslak bir çamur katmanı olabilir. Ne olur ne olmaz, böyle bir zemin gördüğünde motoru direkt kaydırıp atabileceği için kenara çekilmeli, zemin seyrekleşene kadar temkinli davranmalısın.

Yol üzerindeki yama geçişlerine çok dikkat etmelisin. Bu yamaların arasında yükseklik ve alçaklık dengesizlikleri bulunur; yolun yarısı yamalı, yarısı eski kalmıştır. Tekerleğini bu engebeli geçişlere mümkün olduğunca sokmamaya çalışmalısın. Çünkü bu dengesizlikler ön tekerleğin yer tutuşunu bir anda imkansız hale getirerek ani bir denge kaybına ve düşmelere sebebiyet verebilir.

Yol ortasındaki o beyaz oklar ve şerit çizgileri estetik birer yönlendirme gibi görünse de tekerleğin temas ettiği an doğrudan kayma yapabilecek gizli tehlikelerdir. Elinden geldiğince o çizgilerin üstüne basmamaya, onlardan uzak durmaya çalışmalısın. Öyle böyle değil, çok pis kayarlar. Elinden geldiğince o çizgilerin üstüne basmamaya özen göstermelisin.

Geçeceğin yolda karşına çıkabilecek en büyük tehlikelerden biri de mıcırdır. Toprak, çakıl veya mıcır kaplı bir zemine geldiğinde, dönüşleri destek gazı veya yarım debriyajla, motoru stop ettirmeden, ayağını yere koyma ihtiyacı hissetmeden zarifçe ve yavaşça tamamlamalısın. Ve en kritik frenleme kuralı: Bu tarz gevşek zeminlerde daima arka frene medet ummalı, ön frene çok fazla davranmamalısın. Her ne kadar motorunda ABS olsa da bu zeminlerde elektronik ve mekanik sistemlere tamamen güvenemeyiz; ön fren tekerleği kilitler ve motoru altından kaydırır.

Frenlemenin Mekaniği ve Doğru Kuvvet

Motosiklette yavaşlamak ve durmak, ağırlık merkezinin ve fiziğin kurallarına saygı duymayı gerektirir. Chopper, cruiser ve scooter haricindeki motor tiplerinde, ana frenleme gücü olarak genelde ön freni kullanırız; arka freni ise sadece destekleyici bir unsur olarak devreye sokarız.

Bunun sebebi çok temel bir mekanik kurala dayanır: yukarıda saydığımız tipler haricindeki motorların yol tutuşunun büyük çoğunluğu ön tekerdedir. Sebebi ise, duruş pozisyonu olarak motorda daha çok öne doğru kuvvet uygulamamızdır. Arka tekerin tek başına tutuş oranı düşüktür. Sen sadece arka frene yüklendiğinde, zaten az olan o tutuş kuvvetine baskı uygulamış olursun. Fren kuvveti uygulandığı an motor doğası gereği öne doğru yığılır ve arka tekerlek üzerindeki yük azaldığı için arka lastiğin yol tutuşu en düşük seviyeye iner. Bu durum, motorun ABS’li dahi olsa freninin tutmamasına veya çok geç tutmasına neden olur.

Oysa ön freni doğru şekilde kullandığında, ağırlık merkezi öne yükleneceği için tam da yükün bindiği, yani yol tutuşunun maksimum olduğu tekere doğru fren kuvvetini uygulamış olursun. Böylece mekanik ve tekerlek tam bir uyum içinde motorun güvenle durmasını sağlar. Ayrıca dik rampalardan aşağıya inerken, normal frenlerin yanı sıra motorun kendi kompresyonundan, yani motor freninden yararlanmayı da bir alışkanlık haline getirmelisin.

Trafiğin Paylaşılan Psikolojisi ve Şerit Bilinci

Yolda tek başına değiliz ve akan trafiğin kendine has, bazen de anlaşılmaz bir psikolojisi var. Bu bilinçle hareket ederken şerit konumlandırmanı çok iyi yapmalısın.

Trafikte şerit değiştirmek isteyip sinyal verdiğin an, arkandaki ya da çapraz şeritteki bazı araçların sana yol vermemek adına aniden gaza bastığını, hızlanıp önünü kesmeye çalıştığını görebilirsin. Bu davranışın arkasındaki psikolojiyi anlamak ya da iyi niyet aramak zordur. Bu yüzden sinyal verdiğinde çevrendeki araçların bu fevri tepkilerini mutlaka hesaba katmalısın.

Düz yolda seyrederken her zaman şeridini tam anlamıyla ortalamalısın. Diğer araçların sağından veya solundan sığınarak geçmeye çalışmamalısın. Eğer şeridin çok sağından ya da çok solundan gidersen, diğer sürücüler seni bir taşıt olarak görmeyip sıkıştırmaya, yanından silme geçmeye yeltenebilirler. Şeridin tam ortasından gitmek ilk bakışta biraz agresif bir duruş gibi algılansa da araçların seni sıkıştırmasını veya sana sürtünerek yakın geçmesini engellemenin en güvenli, en itidalli yoludur. Unutma ki motosikletler de kanunen birer motorlu kara taşıtıdır ve o şeridin tamamı sana aittir.

Özellikle yolda giderken bir aracın seni solladıktan hemen sonra önüne, yani sağ şeride geçtiğini görürsen tetikte olmalısın; çünkü bu araç büyük ihtimalle hemen ardından yavaşlayacaktır.

Bedenin Kaportası

Motosiklet üzerinde ne kadar tecrübeli olursan ol, asla “cıbıl cıbıl”, yani korumasız sürüş yapmamalısın. Bizim kaportamız kendi bedenimizdir ve olası bir aksilikte tek dayanak noktamız üzerimizdeki ekipmanlar olacaktır. “10-20 km hızla, şuracığa gidiyorum, çok yavaş sürüyorum” demek bile riski azaltmaz; ekipmansız bir sürüş güvenlik riskini %80-%90 oranında artırır.

Kask ve eldiven başta olmak üzere; mont, pantolon ve uygun ayakkabı sürüşün ayrılmaz parçalarıdır. İstatistikler ve deneyimler gösteriyor ki bir düşme anında yerle ilk temas eden, en çok zarar gören noktalarımız dizlerimiz, kollarımız ve ellerimizdir; ardından kafa darbe alır. Bu yüzden bu bölgeleri korumak hayati bir zorunluluktur.

Son olarak, küçük ama sağlığını doğrudan etkileyen bir detaydan bahsedelim: Özellikle sıcak yaz aylarında yola çıkmadan önce giydiğin o kalın montlar ve korumalar seni ilk etapta terletebilir. Motorun üstüne binip hızlandığında ise rüzgarın etkisiyle o ter bir anda üzerinde soğur ve hastalanmana davetiye çıkarır. Bunun önüne geçmek için, sürüşün ilk dakikalarında yavaş bir hızda seyrederek rüzgarı sertçe yememeyi ve terinin bedeninde yavaş yavaş, usulca kurumasını sağlamayı ihmal etme.

Özgürlüğün Kokusu

Motosikletin, bu iki tekerlekli felsefenin en güzel yanı istediğin gibi, tüm bağlarından sıyrılmış bir şekilde serbestçe dolaşabiliyor olmandır. Zihnini dinginleştirdiğinde, yolun tuzaklarına karşı farkındalığını keskinleştirdiğinde, o aradığın mutlak özgürlük hissi bir paket halinde sana sunulur.

Vitesini ayarla, debriyajı usulce bırak ve sadece yolun, rüzgarın, o anın tadını çıkar.